AARAL.
ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ДЕРЕКТІ ЖОБА · ҚАЗАҚСТАН

БІР КЕЗДЕРІ
ТЕҢІЗ БОЛҒАН.

Арал — табиғат пен адам әрекетінің байланысын көрсететін үлкен сабақ. Оның тарихы бүгінгі ұрпаққа су ресурстарын қорғаудың маңызын еске салады.

Зерттеуді бастау ↓Өзгерісті көру ↗
44° СОЛТҮСТІК ЕНДІК · ОРТАЛЫҚ АЗИЯ01 / 04 — ARAL PROJECT
A SEA THAT BECAME A LESSON
01 — ТАРИХЫ

Көк айдыннан
құрғақ табанға

Арал теңізі — Қазақстан мен Өзбекстан шекарасында орналасқан тұйық көл. ХХ ғасырдың ортасына дейін ол әлемдегі ең ірі көлдердің бірі болды.

Теңізге негізінен Әмудария мен Сырдария өзендері құятын. Оның жағалауында балық шаруашылығы дамып, көптеген елді мекендердің тіршілігі теңізбен тығыз байланысты болды.

1960-жылдардан бастап өзен суларының едәуір бөлігі суармалы егіншілікке бұрылып, теңізге келетін су азайды. Соның салдарынан Арал біртіндеп тартыла бастады.

1960Теңіздің күрт тартылуы басталған кезең
2 өзенНегізгі су көздері — Әмудария мен Сырдария
Орталық АзияЭкологиялық өзгерістің ауқымы таралған аймақ
02 — УАҚЫТ ӨЗГЕРІСІ

ТЕҢІЗДІҢ
ЕКІ КЕЗЕҢІ.

Жүгірткіні жылжытып, Арал теңізінің бұрынғы және кейінгі көрінісін салыстыр.

1960 ЖЫЛДАРТеңіз айдыны кең кезең
ҚАЗІРГІ КЕЗЕҢТеңіз бірнеше бөлікке бөлінген
↔
БҰРЫНҚАЗІР

Ескерту: бұл — тарихи өзгерісті көрнекі түрде түсіндіретін иллюстрациялық салыстыру, нақты спутниктік карта емес.

03 — ЭКОЛОГИЯЛЫҚ АПАТ

НЕГЕ АРАЛ
ТАРТЫЛДЫ?

Апаттың негізгі себебі — өзен суларын шаруашылықта шамадан тыс пайдалану және су ресурстарын тиімсіз басқару.

01
↗

Суды бұру

Әмудария мен Сырдария суларының үлкен бөлігі егістік алқаптарын суаруға бағытталды.

02
⌁

Суару жүйесіндегі шығын

Каналдардың бір бөлігінде су жерге сіңіп, буланып, егістікке жеткенше көп мөлшерде жоғалды.

03
◌

Тиімсіз басқару

Ұзақ мерзімді экологиялық салдар ескерілмей, су ресурстарын пайдалану басымдыққа айналды.

04 — САЛДАРЫ

ТЕҢІЗ ТАРТЫЛДЫ.
ӨМІР ӨЗГЕРДІ.

Арал апаты табиғи ортаға ғана емес, аймақтағы халықтың тұрмысына, денсаулығына және экономикасына да әсер етті.

01

Климаттың өзгеруі

Теңіздің реттеуші әсері әлсіреп, өңірдің климатының континенттілігі күшейді: жаз ыстығы мен қыс суығы айқынырақ сезіле бастады.

↗
02

Тұзды шаң

Құрғаған теңіз табанында тұз бен басқа да заттар жиналды. Жел оларды шаңмен бірге айналаға тарата алады.

↗
03

Балық шаруашылығының құлдырауы

Су айдынының кішіреюі мен тұздылықтың артуы балық қоры мен балық аулау кәсібіне ауыр соққы болды.

↗
04

Халықтың тұрмысына әсері

Жұмыс орындары азайып, кейбір тұрғындар басқа өңірлерге көшуге мәжбүр болды. Экологиялық жағдай денсаулыққа да қауіп төндірді.

↗
05 — ҮМІТ БАР

ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУ —
ОРТАҚ МІНДЕТ.

Аралды толық бұрынғы қалпына келтіру өте күрделі. Дегенмен Солтүстік Аралда оң өзгерістерге қол жеткізуге болатынын тәжірибе көрсетті.

СОЛТҮСТІК АРАЛ · ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУ ЖҰМЫСТАРЫ
01

Көкарал бөгеті

Солтүстік Аралдағы суды ұстап тұруға көмектесіп, су деңгейінің көтерілуіне және тұздылықтың төмендеуіне ықпал етті.

02

Суды үнемдеу

Суару жүйелерін жаңарту, тамшылатып суару және каналдардағы шығынды азайту маңызды.

03

Экожүйені қорғау

Құрғаған теңіз табанына сексеуіл егу шаң мен тұздың таралуын азайтуға көмектеседі.

04

Халықаралық ынтымақтастық

Өзен бассейніндегі елдердің бірлескен әрі әділ су саясаты ұзақ мерзімді нәтиже үшін қажет.

“
Табиғатты қорғау — болашақ ұрпақ алдындағы жауапкершілік.

АРАЛ ТАҒДЫРЫ — БӘРІМІЗГЕ ОРТАҚ САБАҚ

06 — БІЛІМДІ СЫНA

АРАЛДЫ
ҚҰТҚАРУ МИССИЯСЫ.

Біліміңді тексер: 5 сұраққа жауап беріп, экологиялық миссияны орында.

ARAL
QUIZ01 / 05
СҰРАҚ 01 / 05ҰПАЙ: 0

Арал теңізіне құятын негізгі өзендер қайсы?

Дұрыс жауапты таңда.
Әр дұрыс жауап — 1 ұпай
07 — ҚОСЫМША

БІЛІМДІ ТЕРЕҢДЕТ.

Тақырыпты тереңірек зерттеу үшін төмендегі сенімді ақпарат көздеріне жүгінуге болады.

Дүниежүзілік банк ↗ БҰҰ Қоршаған орта бағдарламасы ↗ Аралды құтқару халықаралық қоры ↗